Thiên văn học luôn ẩn chứa nhiều hiện tượng kỳ thú, trong đó nhật thực được xem là một trong những cảnh tượng ngoạn mục và thu hút sự chú ý lớn nhất của con người. Khi bầu trời ban ngày bỗng trở nên tối sầm, Mặt trời bị che khuất một phần hoặc hoàn toàn, đó chính là lúc hiện tượng nhật thực xảy ra. Vậy nhật thực là gì, có những loại nhật thực nào và làm sao để quan sát hiện tượng này an toàn? Hãy cùng smartfold tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Hiện tượng nhật thực là gì?
Để hiểu rõ khái niệm nhật thực, trước hết cần biết rằng hiện tượng này xảy ra khi Mặt trăng di chuyển vào vị trí nằm giữa Mặt trời và Trái đất. Khi đó, Mặt trăng che khuất một phần hoặc toàn bộ ánh sáng từ Mặt trời chiếu xuống Trái đất, tạo ra vùng bóng tối trên bề mặt hành tinh.
Nhật thực là một hiện tượng thiên văn tự nhiên, không xảy ra thường xuyên và chỉ có thể quan sát được tại một số khu vực nhất định trên Trái đất. Mặc dù mỗi năm có thể xuất hiện vài lần nhật thực, nhưng không phải lần nào cũng dễ dàng chứng kiến bằng mắt thường do phạm vi ảnh hưởng hẹp và thời gian diễn ra khá ngắn.
Không chỉ mang ý nghĩa khoa học, nhật thực còn gây ấn tượng mạnh về mặt thị giác. Trong thời khắc ngắn ngủi, cảnh vật xung quanh có thể trở nên u tối, nhiệt độ giảm nhẹ, các loài động vật thay đổi hành vi, tạo nên một khung cảnh vừa lạ lẫm vừa kỳ vĩ.
Những dạng nhật thực xuất hiện trong tự nhiên
Nhật thực là gì và có những dạng nào? Dựa vào mức độ che khuất của Mặt trăng đối với Mặt trời cũng như vị trí quan sát trên Trái đất, nhật thực được chia thành nhiều loại khác nhau.
Nhật thực một phần
Nhật thực một phần xảy ra khi Mặt trăng chỉ che khuất một phần đĩa Mặt trời. Trong trường hợp này, người quan sát sẽ thấy Mặt trời bị “khuyết” đi, giống như một phần bị cắn mất.
Hiện tượng này xảy ra khi người quan sát nằm trong vùng nửa tối của bóng Mặt trăng. Mức độ che phủ có thể ít hoặc nhiều tùy thuộc vào vị trí địa lý. Nhật thực một phần là dạng phổ biến nhất và thường ít gây ấn tượng mạnh so với các loại khác, nhưng vẫn là cơ hội tốt để quan sát sự chuyển động của các thiên thể.
Nhật thực hình khuyên
Nhật thực hình khuyên xuất hiện khi Mặt trăng, Mặt trời và Trái đất gần như nằm trên một đường thẳng, nhưng khoảng cách giữa Mặt trăng và Trái đất lúc này khiến kích thước biểu kiến của Mặt trăng nhỏ hơn Mặt trời. Do đó, Mặt trăng không thể che phủ hoàn toàn Mặt trời.
Khi hiện tượng này xảy ra, phần rìa ngoài của Mặt trời vẫn có thể nhìn thấy, tạo thành một vòng sáng bao quanh Mặt trăng, thường được gọi là “vòng lửa” trên bầu trời. Đây là một trong những dạng nhật thực có hình ảnh ấn tượng và dễ nhận biết.
Thời gian kéo dài tối đa của nhật thực hình khuyên có thể lên tới khoảng 12 phút 30 giây, dài hơn so với nhiều dạng nhật thực khác.
Nhật thực toàn phần
Nhật thực toàn phần được xem là hiện tượng hiếm và ngoạn mục nhất. Hiện tượng này xảy ra khi Mặt trăng che khuất hoàn toàn Mặt trời, khiến ban ngày tạm thời trở thành ban đêm trong vài phút. Chính vì thế mà mỗi khi có hiện tượng nhật thực toàn phần luôn thu hút được sự chú ý, quan sát và quan tâm của đông đảo mọi người.
Điều kiện để xảy ra nhật thực toàn phần là Mặt trăng phải ở vị trí gần Trái đất nhất trên quỹ đạo của nó, khiến kích thước biểu kiến đủ lớn để bao phủ toàn bộ đĩa Mặt trời. Người quan sát chỉ có thể nhìn thấy nhật thực toàn phần nếu đứng trong vùng bóng tối hoàn toàn do Mặt trăng tạo ra.
Thời gian kéo dài tối đa của nhật thực toàn phần vào khoảng 7 phút 31 giây, tuy nhiên trên thực tế, phần lớn các lần nhật thực toàn phần thường ngắn hơn con số này.
Nhật thực lai
Nhật thực lai là dạng hiếm gặp nhất trong các loại nhật thực. Hiện tượng này xảy ra khi nhật thực hình khuyên chuyển thành nhật thực toàn phần hoặc ngược lại trong cùng một lần diễn ra.
Nguyên nhân là do độ cong của Trái đất và sự thay đổi khoảng cách giữa Mặt trăng với Trái đất. Vì vậy, tại một số khu vực, người quan sát sẽ thấy nhật thực toàn phần, trong khi những nơi khác lại chỉ quan sát được nhật thực hình khuyên.
Hướng dẫn cách quan sát nhật thực an toàn
Sau khi hiểu nhật thực là gì, điều quan trọng tiếp theo là cách quan sát hiện tượng này một cách an toàn. Việc nhìn trực tiếp Mặt trời bằng mắt thường khi xảy ra nhật thực, đặc biệt là khi chưa che phủ hoàn toàn, có thể gây tổn thương nghiêm trọng và vĩnh viễn cho mắt.
Khi quan sát nhật thực, bạn cần lưu ý:
- Sử dụng kính bảo vệ mắt chuyên dụng dành riêng cho quan sát nhật thực.
- Tuyệt đối không dùng kính râm thông thường, phim X-quang, đĩa mềm hay băng video vì các vật này chỉ làm giảm độ sáng mà không ngăn được bức xạ có hại.
- Có thể sử dụng kính hàn đạt chuẩn hoặc kính lọc năng lượng mặt trời chuyên dụng.
- Quan sát gián tiếp bằng cách chiếu hình ảnh Mặt trời qua ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ lên một bề mặt phẳng.
- Một cách đơn giản khác là dùng tấm bìa có khoét lỗ nhỏ để tạo hình ảnh Mặt trời chiếu qua lỗ đó.
Kết luận
Hy vọng bài viết trên đã cung cấp cho bạn cái nhìn đầy đủ và dễ hiểu về nhật thực. Nhật thực là một hiện tượng thiên văn kỳ thú, mang giá trị khoa học và thẩm mỹ cao. Việc hiểu rõ nhật thực là gì, các loại nhật thực cũng như cách quan sát an toàn sẽ giúp bạn có thêm kiến thức bổ ích và trải nghiệm trọn vẹn hơn khi hiện tượng này xảy ra.